Διγλωσσία – Παιδόκηπος

Γιατί κάναμε αυτή την έρευνα;

Τα τελευταία χρόνια, η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στη διασπορά αλλάζει.
Αλλάζουν οι οικογένειες, αλλάζει η σχέση των παιδιών με τις γλώσσες τους, αλλάζουν οι ανάγκες των σχολείων και των εκπαιδευτικών.

Και κυρίως, αλλάζουν τα παιδιά μας:
μεγαλώνουν σε πολυγλωσσικά σπίτια, σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες, σε σχολικές τάξεις που μοιάζουν με μικρούς κόσμους.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, ο Παιδόκηπος μαζί με τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ηρακλείου, το Ute’s International Lounge και το Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας Γάνδης διεξήγαγαν διεθνή έρευνα για να απαντήσουμε σε μία βασική ερώτηση:

Τι χρειάζονται πραγματικά οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί της διασποράς;

Ως Παιδόκηπος, αναγνωρίζουμε ότι η ανάπτυξη αποτελεσματικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων για παιδιά της διασποράς απαιτεί συστηματική τεκμηρίωση και κατανόηση των πραγματικών συνθηκών μέσα στις οποίες αυτά μεγαλώνουν και μαθαίνουν.

Η συμμετοχή μας στην παρούσα έρευνα εντάσσεται στη στρατηγική μας επιδίωξη να στηρίζουμε τον παιδαγωγικό μας σχεδιασμό σε αξιόπιστα, διεθνώς συλλεγμένα δεδομένα και όχι σε αποσπασματικές εντυπώσεις ή μεμονωμένα περιστατικά.

Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν μάς επιτρέπουν να διαμορφώνουμε εκπαιδευτικές παρεμβάσεις, υλικό και προγράμματα τα οποία ευθυγραμμίζονται με τις πραγματικές ανάγκες, τις προκλήσεις και τις δυναμικές που χαρακτηρίζουν τις ελληνόγλωσσες οικογένειες και τα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα της διασποράς. Με αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζουμε ότι το έργο μας παραμένει επιστημονικά θεμελιωμένο, κοινωνικά στοχευμένο και παιδαγωγικά ουσιαστικό.

Στοιχεία Έρευνας

Η έρευνα διήρκεσε από 15 Ιανουαρίου έως 17 Φεβρουαρίου 2025 και υλοποιήθηκε μέσω δύο ξεχωριστών online ερωτηματολογίων: ένα για γονείς και ένα για εκπαιδευτικούς.

Στόχοι της έρευνας ήταν:

να καταγράψει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικοί στην ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό,
να αναδείξει τις ανάγκες υποστήριξης και τα κενά σε επίπεδο υλικού, δομών και επιμόρφωσης,
να συγκεντρώσει συγκεκριμένες προτάσεις από την ίδια την κοινότητα της διασποράς.

Συνολικά, συγκεντρώθηκαν απαντήσεις από:

154 γονείς παιδιών έως 10 ετών ελληνικής καταγωγής,
που ζουν και μεγαλώνουν σε 54 διαφορετικές χώρες,
44 εκπαιδευτικούς που διδάσκουν ελληνικά στη διασπορά,
σε 32 χώρες ανά τον κόσμο.

Τα ερωτηματολόγια συνδύασαν ποσοτικά δεδομένα (κλειστές ερωτήσεις, ποσοστά) με ποιοτικές απαντήσεις (ανοιχτές ερωτήσεις και σχόλια), επιτρέποντας μια πιο βαθιά κατανόηση των εμπειριών και των προτεραιοτήτων των συμμετεχόντων.

Πιστεύουμε ότι η έρευνά μας αποτελεί μια σαφή και σημαντική αποτύπωση των αναγκών γονιών και εκπαιδευτικών της διασποράς για παιδιά έως 10 ετών και της πραγματικότητας που βιώνουν στην καθημερινή τους επαφή με την ελληνική γλώσσα.

Τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά και επιβεβαιώνουν αυτό που πολλοί διαισθανόμασταν:
υπάρχει τεράστια ανάγκη για αλλαγή, εκσυγχρονισμό και στήριξη.

Ευρήματα: Οπτική Γονέων

Οι απαντήσεις των γονιών αποκαλύπτουν μια σύνθετη εικόνα της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στη διασπορά. Τα παιδιά βιώνουν καθημερινά μια πολυγλωσσική πραγματικότητα, και οι γονείς καλούνται να τα υποστηρίξουν σε ένα περιβάλλον όπου η ελληνική δεν είναι η κυρίαρχη γλώσσα. Η έρευνα καταγράφει με σαφήνεια τα κίνητρα, τις δυσκολίες και τις ανάγκες τους.

Κίνητρα για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας

Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι γονείς δεν βλέπουν την ελληνική μόνο ως “μάθημα”, αλλά πρωτίστως ως στοιχείο ταυτότητας, συναισθηματικής συνέχειας και οικογενειακής συνοχής. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα ποσοτικά δεδομένα της έρευνας, οι γονείς ιεραρχούν ως κύριους λόγους εκμάθησης της ελληνικής τα εξής:

80% αναφέρει ως κύριο κίνητρο τη διατήρηση της πολιτισμικής ταυτότητας.
75% αναφέρει την επικοινωνία με συγγενείς στην Ελλάδα ως βασικό λόγο.

Οι απαντήσεις δείχνουν ότι η γλώσσα λειτουργεί ως δεσμός μεταξύ γενεών, ιδιαίτερα όταν τα παιδιά ζουν μακριά από την ελληνική οικογένεια. Αυτό επιβεβαιώνει την ανάγκη η ελληνόγλωσση εκπαίδευση να μην περιορίζεται στην τυπική γλωσσική διδασκαλία, αλλά να ενσωματώνει στοιχεία πολιτισμού, ιστορίας και διαπολιτισμικής ευαισθητοποίησης.

Κύριες δυσκολίες που αναφέρουν οι γονείς

Παρά τη θετική στάση, οι γονείς περιγράφουν σημαντικά εμπόδια στην προσπάθειά τους να στηρίξουν τα παιδιά τους. Οι απαντήσεις στις κλειστές ερωτήσεις αναδεικνύουν τρεις κεντρικούς άξονες δυσκολιών:

70% αναφέρει έλλειψη κατάλληλου, σύγχρονου και δίγλωσσου υλικού για παιδιά έως 10 ετών.
60% δηλώνει ότι οι περιορισμοί χρόνου και οι πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες δυσκολεύουν τη συστηματική επαφή με την ελληνική.
55% αναφέρει ότι τα υπάρχοντα προγράμματα δεν ταιριάζουν με τα ωράρια και τις δομές του εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας διαμονής.

Οι ποιοτικές απαντήσεις φωτίζουν επιπλέον ζητήματα, όπως:

«Δεν υπάρχει επαρκής στελέχωση στα σχολεία του εξωτερικού. Η χρονιά συχνά ξεκινά χωρίς δασκάλους.»

«Χρειαζόμαστε περισσότερα παιδικά βιβλία, υλικό και εργαλεία ώστε να μπορούμε να στηρίξουμε τα παιδιά στο σπίτι.»

Τι είδους υποστήριξη ζητούν οι γονείς;

Τα ποσοτικά δεδομένα δείχνουν ότι:

85% ζητά δίγλωσσο, παιδαγωγικά κατάλληλο υλικό, προσαρμοσμένο σε μικρές ηλικίες.
65% επιθυμεί πρόσβαση σε ψηφιακούς πόρους για χρήση στο σπίτι.
50% δηλώνει ότι χρειάζεται εκπαίδευση και καθοδήγηση για το πώς να υποστηρίξει τη διγλωσσία στο σπίτι.

Οι γονείς επομένως ζητούν συστηματική υποστήριξη, όχι μεμονωμένες λύσεις. Η ανάγκη αυτή αποτελεί κρίσιμο σημείο για τον επανασχεδιασμό εκπαιδευτικών παρεμβάσεων σε επίπεδο διασποράς.

Ευρήματα: Οπτική Εκπαιδευτικών

Οι εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στην έρευνα προέρχονται από 32 χώρες και διδάσκουν σε ποικίλα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, από συμπληρωματικά σχολεία της ομογένειας έως ιδιωτικές πρωτοβουλίες, κοινοτικές δομές και διαδικτυακά τμήματα. Η συμβολή τους είναι καθοριστική, καθώς αποτελούν τους βασικούς φορείς της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στο εξωτερικό και γνωρίζουν εκ των έσω τις ανάγκες, τις δυσκολίες και τις δυνατότητες του πεδίου.

Τα δεδομένα που προέκυψαν από το ερωτηματολόγιο αποτυπώνουν ένα συνεκτικό και επαναλαμβανόμενο σύνολο προκλήσεων, το οποίο εμφανίζεται με παρόμοια μορφή σε διαφορετικές χώρες και συστήματα εκπαίδευσης. Αποτυπώνεται ένα πλαίσιο όπου η προσπάθεια, η αφοσίωση και η προσφορά είναι έντονα παρούσες, αλλά συχνά δεν συνοδεύονται από ανάλογες δομές ή/και υποστήριξη.

Κύριες Προκλήσεις που Αναδεικνύουν οι Εκπαιδευτικοί

1. Έλλειψη κατάλληλου και σύγχρονου εκπαιδευτικού υλικού

Το 78% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι δεν υπάρχουν επαρκή, ελκυστικά και παιδαγωγικά κατάλληλα υλικά για τα δίγλωσσα παιδιά που διδάσκουν.
Αναφέρουν ότι το διαθέσιμο υλικό είτε δεν ανταποκρίνεται στο γλωσσικό τους προφίλ, είτε βασίζεται σε μονογλωσσικά μοντέλα, μη προσαρμοσμένα στις πραγματικές τους ανάγκες.

2. Μικτές τάξεις με σημαντικές διαφορές ηλικίας και επιπέδου

Το 72% των εκπαιδευτικών υπογραμμίζει ότι οι τάξεις της διασποράς είναι συστηματικά μικτές, με παιδιά διαφορετικών ηλικιών, γλωσσικών επιπέδων και σχολικών προϋποθέσεων.
Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε τέτοιες συνθήκες θεωρείται εξαιρετικά απαιτητική, ενώ το 73% τη χαρακτηρίζει ως μία από τις σημαντικότερες δυσκολίες της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στο εξωτερικό.

3. Περιορισμένη θεσμική υποστήριξη και πόροι

Το 68% αναφέρει ότι δεν λαμβάνει επαρκή υποστήριξη από αρμόδιους φορείς, είτε σε επίπεδο επιμόρφωσης είτε σε επίπεδο υλικών, δομών και χρηματοδότησης.

Πολλοί εκπαιδευτικοί στη διασπορά αναφέρουν ότι εργάζονται απομονωμένα και αναλαμβάνουν πολλαπλές ευθύνες πέρα από τη διδασκαλία. Εκτός από τη δημιουργία και συνεχή προσαρμογή κατάλληλου διδακτικού υλικού, καλούνται να διαχειρίζονται μικτές τάξεις με μεγάλες γλωσσικές διαφοροποιήσεις, να οργανώνουν πολιτιστικές δράσεις και να συντονίζουν την επικοινωνία με γονείς και κοινότητες. Παράλληλα, προσπαθούν να ευθυγραμμίσουν τη διδασκαλία τους με τα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών διαμονής, συχνά χωρίς επαρκή θεσμική υποστήριξη ή επιμόρφωση.

4. Ανάγκη για επαγγελματική ανάπτυξη στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας

Περισσότεροι από τους μισούς εκπαιδευτικούς (55%) δηλώνουν ότι χρειάζονται συνεχή επιμόρφωση σε ζητήματα διγλωσσίας, γλωσσικής ανάπτυξης και παιδαγωγικής προσέγγισης ειδικά προσαρμοσμένης σε παιδιά της διασποράς.

5. Έλλειψη συνεργασίας και δικτύωσης

Το 60% των εκπαιδευτικών πιστεύει ότι θα ωφελούνταν σημαντικά από αυξημένη συνεργασία και ανταλλαγή καλών πρακτικών μεταξύ εκπαιδευτικών σε διαφορετικές χώρες. Πολλοί τονίζουν ότι λειτουργούν ως «νησίδες», χωρίς συστηματικό δίκτυο υποστήριξης ή ευκαιρίες επαγγελματικού διαλόγου.

Τι Ζητούν οι Εκπαιδευτικοί

Τα συμπεράσματα της έρευνας καταδεικνύουν ένα εντυπωσιακά συνεκτικό σύνολο αναγκών:

93% ζητά πρόσβαση σε σύγχρονο και παιδαγωγικά κατάλληλο υλικό, ειδικά σχεδιασμένο για δίγλωσσα παιδιά.
80% θεωρεί απαραίτητη την επιπλέον υποστήριξη από την ελληνική πολιτεία και/ή από οργανωμένες κοινότητες της διασποράς.
75% επιθυμεί πιο συστηματική επιμόρφωση για τη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας, ειδικά για παιδιά της διασποράς.
60% τονίζει την ανάγκη για διεθνή συνεργασία και δικτύωση εκπαιδευτικών.

Συνολική Εικόνα

Η εικόνα που προκύπτει από τις απαντήσεις των εκπαιδευτικών είναι σαφής:
Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στη διασπορά χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλομορφία μαθητών, περιορισμένη υποστήριξη, και έλλειψη κατάλληλων εργαλείων για τη διδασκαλία των ελληνικών ειδικά για τα παιδιά της διασποράς.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι εκπαιδευτικοί εκφράζουν με συνέπεια την ανάγκη για:

σύγχρονο, παιδοκεντρικό διδακτικό υλικό,
επιμόρφωση προσανατολισμένη στις ανάγκες των παιδιών της διασποράς,
ισχυρότερη θεσμική στήριξη,
και ένα λειτουργικό δίκτυο συνεργασίας.

Από την Έρευνα στη Δράση

Τα ευρήματα της έρευνας συγκλίνουν σε ένα σαφές συμπέρασμα:
η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στη διασπορά βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί εκφράζουν με διαφορετικές λέξεις το ίδιο αίτημα: μια εκπαίδευση σύγχρονη, παιδοκεντρική, προσαρμοσμένη στις πραγματικές συνθήκες ζωής των δίγλωσσων παιδιών.

Σε επίπεδο προτεραιοτήτων, αναδεικνύονται σταθερά τέσσερις βασικοί άξονες:

Ανάπτυξη σύγχρονου, ελκυστικού και παιδαγωγικά τεκμηριωμένου υλικού, προσαρμοσμένου στο προφίλ των παιδιών της διασποράς.
Συστηματική επιμόρφωση και στήριξη των εκπαιδευτικών στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/επιπλέον γλώσσας.
Ενδυνάμωση και καθοδήγηση των γονιών, ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν τη διγλωσσία στο σπίτι με ρεαλιστικό και βιώσιμο τρόπο.
Καλύτερη ένταξη της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στα εκπαιδευτικά οικοσυστήματα των χωρών διαμονής, με θεσμική αναγνώριση, συνεργασίες και δίκτυα.

Για τον Παιδόκηπο, η έρευνα αυτή δεν αποτελεί ένα «αυτοτελές έργο» που ολοκληρώθηκε, αλλά σημείο αναφοράς για τον μελλοντικό μας σχεδιασμό. Τα δεδομένα και τα συμπεράσματα που προέκυψαν έχουν ήδη αρχίσει να αξιοποιούνται στον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε τα προγράμματά μας, σχεδιάζουμε νέο υλικό και αναζητούμε συνεργασίες με άλλους φορείς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Πιστεύουμε ότι μόνο μέσα από τέτοιες τεκμηριωμένες, συλλογικές προσπάθειες μπορεί να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης που να ανταποκρίνεται πραγματικά στις ανάγκες των παιδιών, των οικογενειών και των εκπαιδευτικών της διασποράς.

Και σε αυτή τη διαδρομή, η φωνή όσων ζουν και εργάζονται καθημερινά στο πεδίο θα συνεχίσει να αποτελεί τον σημαντικότερο οδηγό μας.

Drama Play, Διγλωσσία, Μετανάστευση, Ψυχική Υγεία

Ψυχική Υγεία & Μετανάστευση: Συνέντευξη με τον Ψυχίατρο π&ε – Ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Καράγιωργα για Γονείς

February 10, 2025January 6, 2026 Paidokipos

UPDATE: Το 2ήμερο Σεμινάριο Ψυχοδράματος έρχεται και το 2026 στην Κοπεγχάγη.

Μετά την επιτυχημένη ολοκλήρωση του τον περασμένο Μάρτιο, αποφασίσαμε να επαναλάβουμε το 2ήμερο Σεμινάριο Ψυχοδράματος στην Κοπεγχάγη για ενήλικες και το 2026, παρέα με τον Ψυχίατρο π & ε – Ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Καράγιωργα και τον Ψυχίατρο – Ψυχοδραματιστή Αντώνη Λιοδάκη.

κρατηση θεσησ

Κάποια χρόνια πριν, χρειάστηκα βοήθεια στη διαχείριση μιας κρίσης. Αναζήτησα λοιπόν έναν Έλληνα παιδοψυχίατρο που να κατανοεί τις συνθήκες ζωής και το περιβάλλον στη Δανία. Κάποιος μου πρότεινε τον Δημήτρη. Κλείσαμε μια συνεδρία και, αφού με άκουσε, μου είπε δυο λόγια που έχουν εφαρμογή παντού και που δεν θα ξεχάσω ποτέ:

“Χρύσα, τα παιδιά μαθαίνουν να διαχειρίζονται τις κρίσεις παρατηρώντας τους μεγάλους γύρω τους και βιωματικά, όταν τους δίνουμε τον χώρο να τις αντιμετωπίσουν. Όταν έξω γίνεται σεισμός, και όλοι είναι έξω, δεν κρατάς το παιδί μέσα στο σπίτι για να το προστατέψεις. Βγαίνεις κι εσύ έξω, εξηγείς στο παιδί και διαχειρίζεστε την κρίση μαζί με ψυχραιμία.”

Ο Δημήτρης λοιπόν, που τόσο με έχει βοηθήσει στο ταξίδι της γονεϊκότητας αλλά και στο ρόλο μου ως παιδαγωγός, έρχεται στην Κοπεγχάγη για ένα 2ήμερο Σεμινάριο Ψυχοδράματος στην Κοπεγχάγη για ενήλικες και σκέφτηκα να κάνουμε μια συζήτηση να σας τον συστήσω διαδικτυακά.

Ο Δημήτρης.

—Μπορείς να μας πεις λίγα λόγια για σένα;

Γεννήθηκα το 1977, σπούδασα Ιατρική και Ψυχιατρική π&ε σε Ρουμανία και Σουηδία αντίστοιχα. Ζω και εργάζομαι στην Κόρινθο, είμαι πατέρας δυο παιδιών και με ενδιαφέρει ως πεδίο μελέτης “η συμβολή της Τέχνης στη Θεραπεία”.

—Ποια η σύνδεσή σου με τη Σκανδιναβία;

Από το 2007 – 2013 έζησα στο Malmö και εργάστηκα στην Πανεπιστημιακή Κλινική ολοκληρώνοντας την ειδίκευση μου στην Ψυχιατρική παιδιών και εφήβων και μέρος της Ψυχοθεραπευτικής μου εκπαίδευσης. Ταυτόχρονα γνώρισα ανθρώπους διαφόρων εθνικοτήτων με διαφορετικά πολιτισμικά backgrounds να φτιάχνουν ένα πολύχρωμο μωσαϊκό αντιθέσεων, συνδέσεων, συγκρούσεων, αγωνίας για συνύπαρξη. Παρακολούθησα και συμμετείχα σε ενδιαφέροντα σεμινάρια, εκπαιδεύσεις, φεστιβάλ. Νέες φιλίες προέκυψαν ενώ και τα δυο μας παιδιά γεννήθηκαν εκεί.

—Πώς και επέλεξες να επιστρέψεις πίσω στην Ελλάδα;

Ένοιωσα να κλείνει ένας κύκλος ενός τρόπου ζωής, επιθύμησα να ανοίξουμε ένα νέο κύκλο, με εμάς σε περιβάλλοντα και δίπλα σε ανθρώπους, που τόσο μας είχαν λείψει και που τόσο νοιώσαμε να ταιριάζουν στις τότε (μα και τωρινές) μας ανάγκες.
Πάντα θυμάμαι τον Οδυσσέα ο οποίος προτίμησε να επιστρέψει αντί να γίνει αθάνατος.
Και όλα αυτά με μικρή γραμμή μελαγχολίας καθώς ‘’όποιος κράτησε έστω και για μια φορά τη βαλίτσα στα χέρια του, ίσως και να μην νοιώσει ποτέ ότι ανήκει’’.

—Ποιες είναι οι ψυχολογικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες όταν προσαρμόζονται σε μια νέα χώρα όπως η Δανία;

Η εμπειρία της μετανάστευσης έχει μελετηθεί και μελετάται, σε μια εποχή που στην κοινωνία της Δύσης ο ξένος εκλαμβάνεται κυρίως ως παρείσακτος, συχνά σαν απειλή.
Μετανάστευση σημαίνει όχι μόνο η μετακόμιση σε μια νέα χώρα, παρά και ο αποχωρισμός του ανθρώπου με ένα μέρος της ζωής του, των πολιτισμικών του καταβολών και συνηθειών, της γλώσσας, φίλων και συγγενών, αποχωρισμοί οι οποίοι έχουν συχνά ένα απροσδιόριστο χρονικό ορίζοντα.
Η μεταναστευτική εμπειρία από ανθρώπους οι οποίοι δεν ξενιτεύονται οικειοθελώς (πρόσφυγες) παρά το επιβάλουν δύσκολες κοινωνικές συνθήκες (πόλεμος, φτώχεια, ομοφοβία κ.α) συχνά συνοδεύεται με σοβαρές ψυχοτραυματικές εμπειρίες.
Η Δανία όπως και η Σουηδία από προηγούμενες δεκαετίες έχουν υπάρξει χώρες υποδοχής , ο τρόπος όμως που βιώνουν οι μετανάστες την νέα τους πραγματικότητα πιστεύω ότι είναι συνάρτηση διαφόρων παραμέτρων όπως ατομικοί, πολιτισμικοί, οικονομικοί, κοινωνικοπολιτικοί κ.α.
Σίγουρα η λεγόμενη “προσαρμογή” αφορά μια ολόκληρη συλλογική διεργασία η οποία έχει χαρακτηριστικά στάδια (premigration, migration, postmigration).

—Πώς επηρεάζει η αίσθηση του ΄΄ανήκειν΄΄ ή η έλλειψή της την ψυχική υγεία των μεταναστών;

Το “ανήκειν” ως στοιχείο ταυτότητας, ως σημείο χωροχρονικού προσδιορισμού, ως εμπειρία ασφάλειας και συνεννόησης και τέλος ως καταφύγιο της συλλογικής πλαισίωσης αποτελεί το λιμάνι που σαλπάρουν τα πλοία της εξερεύνησης. Είναι λιμάνι.
Η αμφισβήτηση αυτής της θερμής βεβαιότητας, παράγοντας stress, συνοδεύεται συχνά από άγχος και θλίψη.
Το αίσθημα του “μη ανήκειν” ταιριάζει συχνά της μοναξιάς, της (αύτο)εξορίας, της αβεβαιότητας, του αποχωρισμού και του πένθους.

—Ποιες στρατηγικές μπορεί να υιοθετήσει ένας μετανάστης για να εξασφαλίσει μια ομαλότερη ψυχολογική μετάβαση, να αποφύγει την απογοήτευση, την αίσθηση απομόνωσης ή/και να διαχειριστεί τη νοσταλγία; Τι ρόλο παίζει η κοινότητα και η κοινωνική υποστήριξη στη διατήρηση της ψυχικής ευεξίας των Ελλήνων που ζουν στο εξωτερικό;

Ζω όπου συμμετέχω. Η συνάντηση, το μοίρασμα, η αλληλεγγύη, η Τέχνη, η δημιουργία συλλογικοτήτων, τα από κοινού σχέδια και ο αγώνας μας για την υπεράσπισή τους, απαντούν περισσότερο στις βαθύτερες ανάγκες μας.

—Πώς επηρεάζονται η ταυτότητα και η ψυχολογία των παιδιών ελληνικής καταγωγής, είτε προέρχονται από ελληνικές οικογένειες είτε από μικτές οικογένειες, όταν μεγαλώνουν σε ένα πολυγλωσσικό και πολυπολιτισμικό περιβάλλον μακριά από την Ελλάδα;

Το πολυγλωσσικό και πολυπολιτισμικό περιβάλλον είναι μια εν δυνάμει σπουδαία συνθήκη για την οικογένεια και τα παιδιά. Ταυτόχρονα είναι μια εξαιρετικά απαιτητική συνθήκη, η οποία βιώνεται ανάλογα με τα ατομικά και οικογενειακά δυναμικά. Τα παιδιά, οι πιο ευαίσθητοι αισθητήρες του οικογενειακού συστήματος, μας δείχνουν συχνά, μέσα από τον τρόπο που υπάρχουν/ ζουν το πως εμείς οι ενήλικες καταφέρνουμε να υπερασπιστούμε αυτή τη συνθήκη.
Κάθε γλώσσα και ένας τρόπος, ένας κόσμος μα πολυτιμότερος από όλους, ο τρόπος, ο κόσμος που έχει ανάγκη το κάθε παιδί: αυτός της ασφάλειας, της σαφήνειας, της παρουσίας, της ενσυναίσθησης, των ορίων, της άνευ όρων αποδοχής και αγάπης, του παιχνιδιού, της σωματικής επαφής, του ονείρου.

Το Ψυχόδραμα.

—Τι είναι το Ψυχόδραμα και πώς μπορεί να βοηθήσει άτομα που ζουν μακριά από τον τόπο καταγωγής τους;

Το Ψυχόδραμα είναι ένας τρόπος συνάντησης με τα ανθρώπινα ερωτήματα, ένα εργαστήρι σχέσεων.
Έχει βιωματικό χαρακτήρα και απευθύνεται στον καθένα. Προτάθηκε από τον J.L.Moreno και εισάγει στοιχεία Τέχνης, Θεάτρου στη θεραπευτική εμπειρία, προσκαλεί την ομάδα σε δράσεις και μοιράσματα.
Ασκήσεις χαλάρωσης, παιχνίδια ρόλων, ψυχοδραματικές και κοινωνιοδραματικές δράσεις πλαισιώνουν το 2μερο. Ένας μικρός μαραθώνιος (Σάββατο & Κυριακή 10πμ – 5μμ με ανάλογα διαλείμματα ) με το Σώμα να μην απουσιάζει από αυτή τη συλλογική εργασία.
Η ομάδα σε ατμόσφαιρα οικειότητας, ασφάλειας και εμπιστοσύνης έχει τη δυνατότητα να διαπραγματευτεί, ελεύθερα, ερωτήματα που την αφορούν, παράγοντας ένα πολύτιμο υλικό δράσης, συναισθημάτων και στοχασμών το οποίο μπορεί να εμπνεύσει σε νέες συνειδητοποιήσεις και αλλαγές.

Το Ψυχόδραμα στην Κοπεγχάγη θα γίνει στα ελληνικά: ενδεχομένως ενδιαφέρον βίωμα για συμμετέχοντες ελληνικής καταγωγής που ζουν στη Δανία.
Η ομάδα θα απαρτίζεται επίσης από άτομα που θα ταξιδέψουν από Ελλάδα, Σουηδία, Σκωτία και ενδιαφέρεται να αποτελέσει ένα τόπο μοιράσματος, συνέργειας, φροντίδας.

—Ποιο είναι το πιο σημαντικό μάθημα που θα πάρει κάποιος από το 2ήμερο Ψυχόδραμα που θα συντονίσεις στην Κοπεγχάγη;

Το Ψυχόδραμα, αν και συχνά το αντιλαμβάνομαι ως ένα “ελεύθερο σχολείο για ενήλικες” δε δίνει μαθήματα. Δε δίνει συμβουλές. Χωρίς κριτική και διδακτισμούς ενδιαφέρεται να φωτίσει τα ερωτήματα εμπνέοντας μας να συναντήσουμε “τις καλύτερες πλευρές του ατομικού και συλλογικού μας εαυτού” εκλαμβάνοντας το άτομο ως ενεργό και ικανό υποκείμενο να επιφέρει τις αναγκαίες αλλαγές στη ζωή του.

2ήμερο Σεμινάριο Ψυχοδράματος στην Κοπεγχάγη για ενήλικες 2026

📅 Πρόγραμμα

📍 Τοποθεσία: Tagensbo Skole, Magistervej 4, 2400 København (στη γνωστή μας αίθουσα)

🔹 Σάββατο 28/2/2026
🕙 10:00 – 17:00

🔹 Κυριακή 1/3/2026
🕙 10:00 – 16:00

🎉 Προαιρετική συμμετοχή σε:

έξοδο για φαγητό που θα γίνει στο κέντρο της Κοπεγχάγης το Σάββατο 28/2/2026 στις 17.30 (η ακριβής τοποθεσία θα ανακοινωθεί σύντομα).
πάρτι το Σάββατο 28/2/2026 στις 21:00 στο Next House Copenhagen, Bernstorffsgade 27, 1577 København

Τι πρέπει να γνωρίζεις:

Το πρόγραμμα επιμελούνται και θα συντονίσουν ζωντανά στην Κοπεγχάγη ο Αντώνης Λιοδάκης και ο Δημήτρης Καράγιωργας
Το σεμινάριο απευθύνεται στον καθένα και δεν χρειάζεται προηγούμενη ψυχοθεραπευτική εμπειρία.
Γλώσσα: ελληνική
Οι συμμετέχοντες/σες δεσμεύονται να παρακολουθήσουν ολόκληρο το σεμινάριο και όχι μέρος αυτού (εξαιρείται η συμμετοχή στην έξοδο που είναι προεραιτική)
Προτείνονται άνετα ρούχα.
Θα υπάρχουν διαλείμματα μικρότερης και μεγαλύτερης διάρκειας.
Ο αριθμός των συμμετεχόντων/σών είναι περιορισμένος. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.
Η κράτηση της συμμετοχής είναι δεσμευτική. Δεν γίνονται δεκτές ακυρώσεις ή επιστροφές χρημάτων.

Συνολικό κόστος συμμετοχής:

Ανά ενήλικα μέλος του Παιδόκηπου / ανέργους / φοιτητές : 1.350dkk
Ανά ενήλικα μη μέλος: 1.750dkk

Στο κόστος δεν συμπεριλαμβάνονται φαγητά και ποτά.

κρατηση θεσησ

⚠️ Απαραίτητη η προπληρωμή και κράτηση θέσης

Πες μου.. πού και πότε;;;

Tagensbo Skole, Magistervej 4, 2400 København, στη γνωστή μας αίθουσα

Περισσότερα για τον Δημήτρη Καράγιωργα εδώ: https://paidopsy.com/

Περισσότερα για τον Αντώνη Λιοδάκη εδώ: greekpsychodrama.gr

Σχετικά με τη συντάκτρια

Είμαι η Χρύσα Οικονομίδου, ιδρύτρια και υπεύθυνη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και δράσεων του Παιδοκήπου στην Κοπεγχάγη — ένα Παιδικό Κέντρο Γλώσσας και Πολιτισμού για Παιδιά Ελληνικής Καταγωγής στη Δανία.

Σε μια άλλη ζωή, ήμουν στέλεχος σε πολυεθνικές και startups. Σήμερα “παίζω και μαθαίνω” στα παιδιά ελληνικά, εντός και εκτός τάξης, και προσπαθώ να βοηθώ πολύγλωσσες οικογένειες που ζουν μακριά από τη χώρα καταγωγής τους μέσα από το Multilingual Families.

Διγλωσσία, Language & Communication Development

Συνδυαστική, Συντονισμένη και Υποδεέστερη Πολύγλωσσία

February 3, 2025April 10, 2025 Paidokipos

Το παρόν άρθρο αντλεί πληροφορίες από το άρθρο της Ute Limacher-Riebold που δημοσιεύτηκε στο site του Multilingual Families τον Δεκέμβριο του 2024, με τίτλο Compound, Coordinate and Subordinate Multilinguals.

Οι πολύγλωσσοι δεν είναι όλοι ίδιοι.

Οι περισσότερες έρευνες επικεντρώνονται στους διαδοχικούς και ταυτόχρονα δίγλωσσους/πολύγλωσσους (διάβασε περισσότερα για την ταυτόχρονη και διαδοχική διγλωσσία εδώ), υποθέτοντας ότι «όλες οι γλώσσες τους είναι πάντα ενεργές». Αυτή η λανθασμένη αντίληψη οδηγεί σε μια γενίκευση τόσο παραπλανητική όσο και η άποψη ότι «οι πολύγλωσσοι είναι σαν να έχουν μέσα τους πολλαπλούς μονόγλωσσους».

Ο τρόπος που οι πολύγλωσσοι μαθαίνουν τις γλώσσες τους, καθώς και ο τρόπος που τις χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους, επηρεάζει το πώς τις οργανώνουν (δηλαδή τη γνωστική οργάνωση των γλωσσών – cognitive organization of languages) και το πως τις επεξεργάζονται στον εγκέφαλό τους (δηλαδή τη γλωσσική επεξεργασία – language processing).

Οι πολύγλωσσοι χρησιμοποιούν λοιπόν τις γλώσσες τους με διαφορετικούς τρόπους – δεν είναι πάντα όλες οι γλώσσες ενεργές την ίδια στιγμή και με τον ίδιο τρόπο.

Βασικοί Τύποι Πολύγλωσσης Ανάπτυξης:

Συνδυαστική, Συντονισμένη και Υποδεέστερη Πολύγλωσσία

Αυτοί οι όροι εισήχθησαν από τον Uriel Weinreich ήδη από το 1953 και προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις για το πώς οι δίγλωσσοι/πολύγλωσσοι επεξεργάζονται και χρησιμοποιούν τις γλώσσες τους.

Συνδυαστική πολύγλωσσία: όταν οι γλώσσες μαθαίνονται μαζί και είναι συνδεδεμένες μεταξύ τους (για παράδειγμα στις περιπτώσεις που 2 γονείς μιλούν από μια γλώσσα στα παιδιά τους)
Συντονισμένη πολύγλωσσία: όταν οι γλώσσες μαθαίνονται σε ξεχωριστά περιβάλλοντα, χωρίς άμεση σύνδεση μεταξύ τους (για παράδειγμα στις περιπτώσεις που 2 γονείς έλληνες μιλούν ελληνικά στο σπίτι και το παιδί μιλάει μια άλλη γλώσσα στο σχολείο)
Υποδεέστερη πολύγλωσσία: όταν μία νέα γλώσσα μαθαίνεται μέσω της μετάφρασης από την κυρίαρχη γλώσσα (για παράδειγμα στις περιπτώσεις που 2 γονείς έλληνες μιλούν ελληνικά στο σπίτι και το παιδί μιλάει μια άλλη γλώσσα στο σχολείο)

Διαβάστε περισσότερα στο πρωτότυπο άρθρο της Ute Limacher-Riebold με τίτλο Compound, Coordinate and Subordinate Multilinguals.

Διάφορα, Διγλωσσία, Uncategorized

Διάλεκτοι που Χάνονται: Τα Αρβανίτικα Μέσα από τα Μάτια της Λαμπρινής

January 7, 2025April 10, 2025 Paidokipos

Λίγο καιρό πριν, μια δημοσίευση στα κοινωνικά δίκτυα τράβηξε την προσοχή μου. Αναφερόταν σε ένα ντοκιμαντέρ που έκανε μια νεαρή μαθήτρια, η Λαμπρινή Παπαχριστοδούλου, με θέμα μια γλώσσα που χάνεται, τα Αρβανίτικα. Αρχικά κέντρισε το ενδιαφέρον μου το γεγονός ότι μια μαθήτρια λυκείου έφτιαξε ένα ντοκιμαντέρ, οπότε το έψαξα λίγο παραπάνω, είδα το ντοκιμαντέρ και διάβασα την ιστοσελίδα που έφτιαξε η Λαμπρινή. Ήθελα να μάθω περισσότερα για το πώς πρέκυψε το ενδιαφέρον της για ένα τέτοιο θέμα. Ψάχνοντας λοιπόν διάβασα τα λόγια της:

“Η γλώσσα είναι ο πυρήνας του πολιτισμού. Όταν χάνουμε τη γλώσσα μας, χάνουμε ένα μέρος του πολιτιστικού μας πλούτου. Τραγούδια, παραμύθια, ποιήματα και έθιμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τη γλώσσα κι όταν αυτή εξαφανίζεται, αυτά ξεθωριάζουν. Είναι σαν να σβήνουμε ένα κεφάλαιο από ένα βιβλίο που δεν θα ξαναγραφτεί.”

Με αυτά τα λόγια της Λαμπρινής να αντηχούν στο μυαλό μου, αποφάσισα να επικοινωνήσω μαζί της και να της ζητήσω να μοιραστεί μαζί μας την ιστορία της.

Η Λαμπρινή και το ντοκιμαντέρ της

—Μπορείς να μας πεις λίγα λόγια για εσένα;

Είμαι μαθήτρια της Γ’ Λυκείου και κατοικώ στην Αθήνα. Ο μπαμπάς μου είναι Ελληνοαμερικανός και η μαμά μου από τις Λίμνες Αργολίδας, ένα χωρίο στο οποίο μιλούνται τα αρβανίτικα. Ακολουθώ τις ανθρωπιστικές επιστήμες και έχω ασχοληθεί αρκετά χρόνια με το θέατρο και τη λογοτεχνία.

—Πώς ξεκίνησε το ενδιαφέρον σου για τα Αρβανίτικα και τι σε ενέπνευσε να δημιουργήσεις το ντοκιμαντέρ;

Το ενδιαφέρον μου για την γλώσσα ξύπνησε στα τελευταία χρόνια της ζωής μου, όταν συνειδητοποίησα ότι το να ακούγεται μία άλλη γλώσσα πέρα από τα ελληνικά στο χωρίο της μαμάς μου δεν είναι μια συνηθισμένη εμπειρία. Κανένας δεν μου μίλησε ποτέ γι’ αυτό. Ούτε ο παππούς ούτε η γιαγιά μου μου απηύθυναν το λόγο στα αρβανίτικα. Ωστόσο, οι συνομιλίες μεταξύ τους στη γλώσσα αυτή ήταν απόλυτα φυσιολογικές. Κατά κάποιο τρόπο όμως εκλάμβανα πως δεν ήθελαν να τους καταλαβαίνω, σαν να ήταν κάτι μυστικό ή απαγορευμένο. Σε μικρότερη ηλικία θυμάμαι πως ρώτησα τη μητέρα μου αλλά με αποθάρρυνε από το «να το ψάξω». Μεγαλώνοντας η απορία έγινε σπίθα προς εξερεύνηση και το ντοκιμαντέρ ξεπήδησε ως ιδέα, ως ευκαιρία για την αποτύπωση προφορικών συζητήσεων και τραγουδιών στη γλώσσα, εφόσον δεν είναι γραπτή. Να βιντεοσκοπήσω διαλόγους και τραγούδια από «πρώτο χέρι» πριν χαθούν για πάντα καθώς οι Αρβανίτες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία της Ελλάδας. Ήταν επίσης η ευκαιρία να ευαισθητοποιήσω άτομα στην περεταίρω μελέτη των αρβανίτικων και της ιστορίας των αρβανιτών. Αποτελεί ένα δείγμα βέβαια του πλούσιου υλικού που έχω συλλέξει και σκοπεύω να αναπτύξω.

—Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του ντοκιμαντέρ; Υπήρξε κάτι που σε δυσκόλεψε ιδιαίτερα;

Η αλήθεια είναι ότι με δυσκόλεψε η μνήμη των γηραιότερων ανθρώπων καθώς μετά την αρχική μας συζήτηση αδυνατούσαν να θυμηθούν όσα είπαμε και να συνεχίσουν την σκέψη τους. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι είχα ηχογραφήσει τη γιαγιά μου να τραγουδάει ένα αρβανίτικο τραγούδι. Αργότερα, στην Αθήνα, συνειδητοποίησα ότι λόγω τεχνικού προβλήματος θα χρειαζόταν να επαναληφθεί η διαδικασία. Όταν επέστρεψα στο χωριό η γιαγιά μου δεν θυμόταν ότι είχε συμβεί η αρχική ηχογράφηση, πόσο μάλλον πoιο τραγούδι τραγούδησε!

—Ποια ήταν η αντίδραση των ανθρώπων που συμμετείχαν στο ντοκιμαντέρ; Πώς ένιωσαν όταν είδαν το έργο σου;

Δεν ήταν καθόλου δύσκολο να τους πλησιάσω. Μια μικρή βόλτα μέχρι τη πλατεία του χωριού και μια απάντηση στην ερώτηση «τι νους είσαι εσύ;» ήταν αρκετή για να αρχίσω να μιλάω με τους παππούδες και τις γιαγιάδες για τις εμπειρίες τους ως αρβανίτες. Μοιράστηκαν πολλές προσωπικές και συγκινητικές ιστορίες μαζί μου και τους ευχαριστώ πολύ για αυτό. Τη θέληση να προσφέρουν την είχαν και πολλοί μικροί. Πολλοί θεωρούν ότι η νέα γενιά δεν ενδιαφέρεται για τη Αρβανίτικη γλώσσα επειδή επικρατούσε σε ένα συντριπτικά μικρότερο κομμάτι της ζωής τους σε σύγκριση με τους γονείς και παππούδες τους. Στη πραγματικότητα όμως, χάρη στη μειωμένη επαφή με τη γλώσσα, η ντροπή για τα Αρβανίτικα δεν υπάρχει στα νέα παιδιά. Το μόνο που έχει απομείνει είναι μεγάλο ενδιαφέρον.

—Πώς ένιωσαν όταν είδαν το έργο σου;

Οι αντιδράσεις ήταν μόνο θετικές. Ένιωσαν συγκίνηση και περηφάνεια. Τους άρεσε η ιδέα πως τα παιδιά, πόσο μάλλον ένα παιδί που δεν ζει στο χωριό, θέλησε να εμβαθύνει και να αναδείξει κάτι «δικό τους», μοναδικό που τους ξεχωρίζει.

—Ποιο ήταν το πιο σημαντικό πράγμα που έμαθες μέσα από τη διαδικασία δημιουργίας του ντοκιμαντέρ;

Η δημιουργία του ντοκιμαντέρ ήταν για μένα εξαιρετική εμπειρία. Συνειδητοποίησα πως πράγματι το ταξίδι έχει μεγαλύτερη αξία από τον προορισμό. Γνώρισα πολλούς ανθρώπους και από τον καθένα χωριστά πήρα κάτι. Μοιράστηκαν μαζί μου ιστορίες, τραγούδια, έθιμα, ακόμη και αφηγήσεις παραμυθιών στα αρβανίτικα. Επίσης εξασκήθηκε πολύ η υπομονή μου, μια αρετή που χάνεται μέσα στη βαβούρα και στους γρήγορους ρυθμούς ζωής της πόλης. Όταν συνεργάζεσαι με ηλικιωμένους, ειδικά με αυτούς που ζουν στην εξοχή, μαθαίνεις να ακολουθείς τους ρυθμούς τους. Ίσως δεν είναι αυτοί που πρέπει να ταχύνουν αλλά εμείς που πρέπει να συμφιλιωθούμε με το χρόνο.

—Με τι θέλεις να ασχοληθείς στο μέλλον; Ποια τα όνειρά σου; Τι σπουδές / καριέρα σκέφτεσαι να ακολουθήσεις;

Θα ήθελα να σπουδάσω Ανθρωπολογία στις ΗΠΑ και να ασχοληθώ με της διαφορετικές κουλτούρες και πολιτισμούς. Η Πολιτισμική και γλωσσική ανθρωπολογία είναι το επίκεντρο των στόχων μου.

—Ποιο μήνυμα θέλεις να περάσεις στους συνομήλικούς σου μέσα από το ντοκιμαντέρ σου; Τι πιστεύεις ότι μπορεί να μάθουν από την ιστορία των Αρβανίτικων;

Θα ήθελα να μεταφέρω στους συνομήλικούς μου πως η ενασχόληση με θέματα που τους αρέσουν μπορεί να τους οδηγήσει σε μονοπάτια εξερεύνησης και δημιουργικότητας. Να μη διστάζουν να ασχολούνται με διαφορετικά πράγματα, θα ανοίξουν οι ορίζοντές τους και θα αναπτύξουν την προσωπικότητά τους. Θα ήθελα να μάθουν πως οι Αρβανίτες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του σύγχρονου ελληνικού κράτους και δεν πρέπει να φέρουν το στίγμα μιας μειονότητας.

Τα Αρβανίτικα

—Μπορείς να εξηγήσεις εν συντομία τι είναι τα Αρβανίτικα και πώς εξελίχθηκαν μέσα στους αιώνες;

Τα αρβανίτικα είναι μια προφορική, χωρίς γραπτό αλφάβητο, διακριτή τοσκική διάλεκτος της αλβανικής γλώσσας. Στα τέλη του 12ου αιώνα έως στις αρχές του 13^ου οι Αρβανίτες μετακινήθηκαν από την Β. Ήπειρο προς την Στερεά Ελλάδα, το Μωριά και ορισμένα νησιά. Εκεί ίδρυσαν αυτόνομες κοινότητες και λόγω απομόνωσης διατήρησαν τη γλώσσα τους χωρίς ιδιαίτερη εξέλιξη έως και σήμερα. Αυτό ήταν αιτία για την καλή διατήρηση των ηθών και των εθίμων τους.

—Γιατί θεωρούνται τα Αρβανίτικα διάλεκτος υπό εξαφάνιση και ποιοι είναι οι κύριοι λόγοι για την παρακμή τους;

Τα αρβανίτικα είναι διάλεκτος υπό εξαφάνιση καθώς η γλώσσα είναι μόνο προφορική και «αργοσβήνει». Είναι άγραφη και μόνο ακουστικά μπορεί να τη μάθει κάποιος. Τη μιλούσαν οι παλαιότερες γενιές αλλά δεν τη δίδαξαν στους νεότερους, με αποτέλεσμα να χάνεται μια ολόκληρη παράδοση και πολιτιστικός πλούτος που συνοδεύει τη γλώσσα. Έπειτα από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο τα μέλη των αρβανίτικων χωριών άρχισαν να συναναστρέφονται πιο πολύ με τον «έξω κόσμο» και για πρώτη φορά παντρεύονταν μη αρβανίτες. Αργότερα, όταν Αθηναίοι καθηγητές άρχισαν να διδάσκουν στο σχολείο του χωριού, απαγορεύτηκε η χρίση τους επειδή «εμπόδιζαν» την εκμάθηση των ελληνικών και την ελληνική παιδεία. Βέβαια είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι οι καθηγητές δεν γνώριζαν αρβανίτικα και συχνά δυσκολεύονταν στη επικοινωνία με τους μαθητές. Περισσότερες πληροφορίες αναφέρονται στο ντοκιμαντέρ.

—Ποιες είναι οι προκλήσεις διατήρησης των Αρβανίτικων όπως τις συνάντησες κατά τη διάρκεια της έρευνάς σου για τη δημιουργία του ντοκιμαντέρ;

Θεωρώ ιδιαίτερη πρόκληση για τη διατήρηση των αρβανίτικων είναι το ότι οι άνθρωποι που έχουν τα αρβανίτικα ως μητρική τους γλώσσα σιγά σιγά χάνονται και μαζί ο πολιτιστικός τους πλούτος που συνδέεται με τις προσωπικές εμπειρίες τους αλλά και με τη γλώσσα τους. Ένα ολόκληρο μορφωτικό κεφάλαιο, ένα βιβλίο που δε θα ξαναγραφτεί εξαφανίζεται με τρομαχτικά ραγδαίο ρυθμό. Έχει χαθεί πολύς πολύτιμος χρόνος και μαζί του τραγούδια και ιστορίες που πλέον κανείς δεν θυμάται για να επαναφέρει. Θα είναι δύσκολο να κινητοποιήσουμε το ενδιαφέρον της επόμενης γενιάς, να μαζέψουμε πληροφορίες και να αρχίσουμε προσπάθειες εκμάθησης των αρβανίτικων στα επόμενα 10 χρόνια. Παραδοσιακά τραγούδια, φαγητά και χοροί γεμάτοι συναίσθημα για γάμους, κηδείες και γλέντια χάνονται.

—Πώς νιώθουν οι ομιλητές των Αρβανίτικων για την παρακμή της γλώσσας; Υπάρχει κάποια ελπίδα ότι θα καταφέρουν να διατηρήσουν αυτή τη διάλεκτο;

Οι τελευταίοι ομιλητές είναι υπερήφανοι γι’ αυτό που οι ίδιοι έζησαν. Σαφέστατα και λυπούνται για την παρακμή της γλώσσας και όταν συναντούν νέους που ενδιαφέρονται να μάθουν είναι πάντα διαθέσιμοι. Είναι σαφώς πολύ δύσκολο να διατηρηθεί, ωστόσο υπάρχουν ακτίνες φωτός που δίνουν ελπίδες, καθώς πολλοί καλλιεργημένοι άνθρωποι μελετούν τη γλώσσα και προσπαθούν με κάθε τρόπο να διασώσουν όσα περισσότερα πολιτιστικά στοιχεία μπορούν.

—Πώς πιστεύεις ότι τα ντοκιμαντέρ και η ενασχόληση μέσων μαζικής ενημέρωσης μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση των απειλούμενων γλωσσών και διαλέκτων όπως τα Αρβανίτικα;

Πιστεύω ακράδαντα πως τα ντοκιμαντέρ, δημοσιεύσεις μελετών στα ΜΜΕ και η διάδοση με κάθε τρόπο συμβάλλουν στην διατήρηση των απειλούμενων διαλέκτων. Τα ντοκιμαντέρ είναι «ζωντανά» και τραβούν το ενδιαφέρον, αλλά τα ΜΜΕ είναι αυτά που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον στο να ανακαλύψει τα ντοκιμαντέρ ή άλλες παρόμοιες δράσεις.

—Ποιο αντίκτυπο ελπίζεις να έχει το ντοκιμαντέρ σου στη νεότερη γενιά και στο μέλλον των Αρβανίτικων;

Θα ήμουν ευγνώμων αν έστω και ένας νέος άνθρωπος προβληματιστεί με το ντοκιμαντέρ και κατανοήσει τα οφέλη της διαφορετικότητας και της μοναδικότητας των Αρβανίτικων και των απειλούμενων γλωσσών γενικότερα.

Αρβανίτικα: Το Μέλλον

—Πώς βλέπεις το μέλλον των Αρβανίτικων; Υπάρχουν κάποιες εν εξελίξει προσπάθειες για την αναβίωση ή προστασία της διαλέκτου;

Προσπάθειες για την αναβίωση και την προστασία της διαλέκτου υπάρχουν κυρίως μέσα από την παράδοση, από τα έθιμα, τους χορούς και τα τραγούδια. Ο πολιτιστικός σύλλογος του χωριού, η τοπική κοινότητα, με μεγάλη επιτυχία διοργανώνει δράσεις για την ανάδειξη της γλώσσας και των Αρβανιτών. Επίσης δεν είναι λίγοι αυτοί που μαθαίνουν τη γλώσσα στα παιδιά τους μέσα από τα τραγούδια. Ως επόμενο βήμα θα βοηθούσε η έκδοση ενός Αρβανίτικου-ελληνικού λεξικού και η εγκατάσταση μαθήματος της γλώσσας. Αυτό θα έδινε την ελπίδα σε νέες οικογένειες αρβανιτών να μεγαλώσουν παιδιά ευφραδής στα αρβανίτικα.

—Πώς πιστεύεις ότι μπορούμε να ενθαρρύνουμε τις νεότερες γενιές να ασχοληθούν με τη γλώσσα των προγόνων τους και να τη μάθουν, ειδικά αυτές που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν;

Μπορούμε να ενθαρρύνουμε τις νεότερες γενιές μέσα από τις πολιτιστικές δράσεις που ανέφερα. Η γλωσσική ποικιλομορφία πλουτίζει τις κοινότητες στις οποίες ζούμε. Δείχνοντας έναν δρόμο με κοινωνικότητα, διαφορετικότητα και σεβασμού στην ιδιαιτερότητα. Θα συνιστούσα επίσης να μελετήσουν τις προτεινόμενες λίστες που έχω στον οδηγό σπουδών στον ιστοσελίδα του ντοκιμαντέρ https://arvanitika.eu

Πολύγλωσσες Οικογένειες

—Με βάση την έρευνα που έκανες, ποια συμβουλή θα έδινες σε πολύγλωσσες οικογένειες που προσπαθούν να διατηρήσουν και να μεταδώσουν τη γλώσσα τους, ενώ ζουν στο εξωτερικό;

Να επιμένουν με κάθε τρόπο να διατηρήσουν τη διαφορετικότητά τους, να είναι περήφανοι για τις ρίζες τους και να προσπαθούν να μεταδώσουν τη γλώσσα τους στις νεότερες γενιές παράλληλα με τη γλώσσα της χώρας που ζουν. Η γλώσσα της χώρας που τους φιλοξενεί σίγουρα θα μεταδοθεί ενώ η δική τους θα μεταφερθεί μόνο εάν την μιλούν. Είναι πολύ βοηθητικό να κρατήσουν επαφή με υλικό στη γλώσσα τους και να το μεταφέρουν στα παιδιά τους. Μεταγλωττισμένες ταινίες, βιβλία, επιτραπέζια και άλλα διευκολύνουν σε τεράστιο βαθμό την εκμάθηση μιας γλώσσας μειονότητας.

—Ποιο ρόλο πιστεύεις ότι παίζουν οι κοινότητες και οι τοπικές πρωτοβουλίες στη διατήρηση των γλωσσών;

Οι κοινότητες και οι τοπικές πρωτοβουλίες παίζουν πρωταρχικό ρόλο στη διατήρηση των γλωσσών καθώς από εκεί ξεκινά η γνώση και μεταδίδεται παραπέρα.

Επίλογος

Η Λαμπρινή λοιπόν. Μια τόσο λαμπερή Λαμπρινή, που ακόμα κι από μακριά -εγώ στη Δανία και αυτή στην Ελλάδα- με τύφλωσε το φως της. Ευχαριστώ Λαμπρινή. Ευχαριστώ που καταπιάστηκες με κάτι που σου φάνηκε ενδιαφέρον και που μοιράστηκες την εμπειρία σου και τις σκέψεις σου μαζί μας.

Η γλώσσα που μιλάμε στο σπίτι μας είναι ο θησαυρός μας. Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να ντρέπεται για αυτόν το θησαυρό.

Δείτε το ντοκιμαντέρ εδώ:

Περισσότερες πληροφορίες για τη Λαμπρινή, το ντοκιμαντέρ της και τις Λίμνες Αργολίδας εδώ:

Αρβανίτικα Στις Λίμνες

Μορφωτικός Σύλλογος Λιμνών

Αγάπη και χρυσόσκονη,

Χρύσα Οικονομίδου

Σχετικά με τη συντάκτρια

Διγλωσσία, Language & Communication Development

Ταυτόχρονη vs Διαδοχική Δίγλωσσία: Οδηγός για Γονείς

November 18, 2024April 10, 2025 Paidokipos

Η διγλωσσία μπορεί να διαχωριστεί σε δύο είδη με βάση την ηλικία έκθεσης του ομιλητή στη δεύτερη γλώσσα: την ταυτόχρονη και την διαδοχική διγλωσσία.

Τι είναι η ταυτόχρονη διγλωσσία;

Ποια παιδιά είναι simultaneous bilinguals;

1. Ταυτόχρονη διγλωσσία (simultaneous bilingual acquisition): Simultaneous bilinguals γίνονται τα παιδιά που έχουν ταυτόχρονη έκθεση σε δύο γλώσσες από τη γέννησή τους. Σύμφωνα με την Annick De Houwer, ταυτόχρονη δίγλωσσία βλέπουμε σε παιδιά που δέχονται συστηματική έκθεση σε δύο γλώσσες πριν από την ηλικία των δύο ετών και συνεχίζουν να δέχονται συστηματική έκθεση σε αυτές τις γλώσσες μέχρι τα τελικά στάδια της γλωσσικής τους ανάπτυξης (Annick De Houwer, 2009). Άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι μπορούμε να μιλήσουμε για ταυτόχρονη διγλωσσία και για τα παιδιά που δέχονται συστηματική έκθεση σε δύο γλώσσες πριν από την ηλικία των τριών ετών.

Τι είναι η διαδοχική διγλωσσία;

Ποια παιδιά είναι sequential bilinguals;

2. Αλληλοδιαδοχική ή διαδοχική διγλωσσία (sequential bilingual acquisition): Sequential bilinguals είναι άτομα που μαθαίνουν μια δεύτερη γλώσσα αφού έχουν ήδη αποκτήσει επάρκεια στην πρώτη τους γλώσσα. Συνεπώς μιλάμε για διαδοχική διγλωσσία όταν ο ομιλητής εκτίθεται στη δεύτερη γλώσσα μετά την ηλικία των τριών ετών, ή ακόμα και στην ενηλικίωση.

Διαφορές ανάμεσα σε διαδοχική και ταυτόχρονη διγλωσσία

Ο François Grosjean, στο βιβλίο του Bilingual: Life and Reality (2010), αναφέρεται στις διαφορές μεταξύ διαδοχικής και ταυτόχρονης διγλωσσίας.

Γλωσσική Κυριαρχία

Στην ταυτόχρονη διγλωσσία, τα παιδιά κατακτούν τις γλώσσες τους από πολύ μικρή ηλικία, συνεπώς οι γλώσσες αναπτύσσονται παράλληλα και δεν επικρατεί μία γλώσσα ως κυρίαρχη. Αντίθετα στη διαδοχική διγλωσσία οι ομιλητές τείνουν να αναπτύσσουν μεγαλύτερη επάρκεια στη γλώσσα που έμαθαν πρώτα. Η πρώτη γλώσσα παραμένει συνήθως ως κυρίαρχη, εκτός αν υπάρξει έντονη έκθεση και χρήση της δεύτερης γλώσσας σε κάποιο στάδιο της ζωής του ομιλητή.

Γνωστική Διαχείριση και Εναλλαγή Γλωσσών

Στη διαδοχική διγλωσσία οι ομιλητές ενδέχεται να χρησιμοποιούν πιο σύνθετες νοητικές στρατηγικές για την εναλλαγή γλωσσών, γεγονός το οποίο πιθανώς να τους δυσκολεύει περισσότερο, καθώς ανακαλούν και ενεργοποιούν διαφορετικές νοητικές δομές από ότι οι ομιλητές με ταυτόχρονη διγλωσσια. Στην ταυτόχρονη διγλωσσια οι ομιλητές έχουν και τις δύο γλώσσες πιο ενσωματωμένες στο γνωστικό τους σύστημα από την αρχή της γλωσσικής τους ανάπτυξης και συνεπώς είναι πιο ικανοί στην εναλλαγή γλωσσών. Όλα βέβαια εξαρτώνται από το επίπεδο επάρκειας και χρήσης της κάθε γλώσσας του κάθε ομιλητή, είτε αυτός είναι διαδοχικός είτε είναι ταυτόχρονος δίγλωσσος.

Γλωσσική Επάρκεια

Στη διαδοχική διγλωσσία μπορεί να υπάρχουν διαφοροποιημένα επίπεδα επάρκειας και εξοικείωσης στις γλώσσες των ομιλητών, με την κυριαρχία της πρώτης γλώσσας να παραμένει ισχυρότερη, εκτός και αν η δεύτερη γλώσσα χρησιμοποιείται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Αντίθετα στην ταυτόχρονη διγλωσσία συνήθως αναπτύσσονται πιο ισχυρές και ισότιμες δεξιότητες και στις δύο γλώσσες, καθώς οι ομιλητές εκτίθενται και στις δύο γλώσσες από νωρίς.

Γλωσσική Δομή και Χρήση

Στη διαδοχική διγλωσσία ενδέχεται να χρειαστεί περισσότερος χρόνος για να αποκτηθεί πλήρης επάρκεια στη δεύτερη γλώσσα, καθώς είναι πιο πιθανό να αναπτυχθεί και να εξασκείται σε περιβάλλον όπου δεν είναι η κύρια γλώσσα επικοινωνίας (π.χ. σε περιβάλλον με έλλειψη αυθεντικών συνθηκών επικοινωνίας, με φτωχή χρήση της γλώσσας, χωρίς πλούσια ερεθίσματα).

Σχόλια και προβληματισμοί μιας δασκάλας δίγλωσσων παιδιών

Η έρευνα λοιπόν δείχνει ότι τα παιδιά που εκτίθενται συστηματικά σε δύο γλώσσες ταυτόχρονα από τη γέννηση ή την πρώιμη παιδική ηλικία (μέχρι και τα τρία έτη), μπορούν να αναπτύξουν επάρκεια και στις δύο γλώσσες παράλληλα, κάτι που διαφοροποιείται από τη διαδοχική διγλωσσία, όπου η μία γλώσσα μαθαίνεται αφού έχει ήδη κατακτηθεί η άλλη.

Γενικά υπάρχουν πολλές έρευνες για τη διαδοχική διγλωσσία (sequential/successive bilinguals), αλλά πιο λίγες για την ταυτόχρονη διγλωσσία (simultaneous bilinguals).

Στις αρχές του 20ού αιώνα μιλούσαν όλοι για προβλήματα και ελλείμματα στη γλωσσική ανάπτυξη των δίγλωσσων, μέχρι που ήρθαν ερευνητές και επιστήμονες όπως η Dr. Annick de Houwer, οι οποίοι μελέτησαν την ταυτόχρονη διγλωσσία και τα αποτελέσματα των επιστημονικών δημοσιευμένων ερευνών τα διέψευσαν όλα αυτά. Tότε αναγκαστικά άλλαξε και το αφήγημα και δεν επιτρέπονται πλέον τέτοιες παρανοήσεις, καθώς πια είναι αποδεδειγμένα τα οφέλη της διγλωσσίας. Η διγλωσσία συνδέεται στην πραγματικότητα με την ενίσχυση της μνήμης, της δημιουργικότητας καθώς και την ανάπτυξη multitasking δεξιοτήτων, οι οποίες μπορούν να οφελήσουν τις σχολικές επιδόσεις.

Παραθέτω εδώ εγκεφαλική απεικόνιση ομιλητών με διαδοχική αι ταυτόχρονη διγλωσσία.

Εγκεφαλική απεικόνιση διαδοχικού δίγλωσσου

Εγκεφαλική απεικόνιση ταυτόχρονου δίγλωσσου

Ο προβληματισμός μου είναι:

Γιατί συχνά επιμένουμε να αντιμετωπίζουμε την ταυτόχρονη διγλωσσία ως διαδοχική στην Ελλάδα;

Συχνά παρατηρώ να μπαίνει δίπλα από τα ελληνικά η ταμπέλα της “δεύτερης γλώσσας” σε περιπτώσεις παιδιών με ταυτόχρονη διγλωσσία (simultaneous bilinguals). Ακούω γύρω μου ανθρώπους να λένε “τα ελληνικά είναι η δεύτερή γλώσσα του παιδιού”, κι στην ερώτηση: “και τι γλώσσα μιλάει ο μαθητής σπίτι;”, η απάντηση είναι “ελληνικά”.

Γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τις διαφορετικές ανάγκες της ταυτόχρονης διγλωσσίας; Τι διακυβεύεται;

Έχει παρατηρηθεί σε αρκετές περιπτώσεις μεταναστών, η “γλώσσα του σπιτιού”, το home language (ελληνικά), να μένει πίσω και να “κερδίζει” η γλώσσα της κοινότητας (community/school language) ως κυρίαρχη γλώσσα. Αυτό συμβαίνει συχνά γιατί τα γλωσσικά ερεθίσματα που παίρνουν τα παιδιά στο σχολείο (λεξιλόγιο) είναι πιο πλούσια και παράλληλα, απαιτείται από αυτά να λειτουργούν σε όλους τους τομείς (να καταλαβαίνουν, να μιλούν, να διαβάζουν, να γράφουν) σε υψηλό επίπεδο επάρκειας. Εάν η μητρική/πατρική τους γλώσσα, η “γλώσσα του σπιτιού”, χρησιμοποιείται μόνο στο σπίτι και για τυπικά οικιακά θέματα, και ταυτόχρονα στο ελληνικό σχολείο που πηγαίνουν τα παιδιά κάθε Σάββατο ή στα ιδιαίτερα που κάνουν, δε γίνεται συστηματική προσπάθεια να εκτεθούν τα παιδιά στη γλώσσα σε διαφόρων ειδών κείμενα και συνθήκες, τότε μπορεί όντως η ανάπτυξή τους στα ελληνικά να μείνει στάσιμη.

Σε πολλά παιδιά μεταναστών συμβαίνει όντως αυτό, και παρατηρείται μέχρι και απώλεια γλώσσας, καθώς με την πάροδο του χρόνου κυριαρχεί η γλώσσα της κοινότητας, μειώνεται το λεξιλόγιο των παιδιών στα ελληνικά, αποθαρρύνονται οι γονείς και τελικά σταματούν να χρησιμοποιούν τη γλώσσα τους.

Όλα αυτά τα συζητήσαμε και στην εκπομπή «Έλληνες του κόσμου – Η Ελλάδα στη Δανία» της ΕΡΤ με την Ελίνα Σταματάτου για όποιον ενδιαφέρεται να ακούσει.

Αναρωτιέμαι λοιπόν: δεν αντιμετωπίζουμε το παιχνίδι ως χαμένο, όταν βαζόμαστε να βάλουμε την ετικέτα της “δεύτερης” ή “ξένης” στην ελληνική γλώσσα στα παιδιά με ταυτόχρονη διγλωσσία;

Η έρευνα υποδεικνύει ότι ταυτόχρονη και διαδοχική διγλωσσία χρειάζονται διαφορετικές εκπαιδευτικές προσεγγίσεις, λόγω των διαφορών στην έκθεση και την ανάπτυξη των γλωσσών των ομιλητών. Στην ταυτόχρονη διγλωσσία χρειάζονται στρατηγικές που να ενισχύουν και τις δύο γλώσσες ταυτόχρονα, ενώ στην διαδοχική συχνά χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη για την κατάκτηση της δεύτερης γλώσσας. Συνεπώς χρειάζονται διαφορετικοί εκπαιδευτικοί στόχοι, διαφορετικά σχέδια μαθήματος και διαφορετικό εκπαιδευτικό υλικό ανά περίπτωση.

Δάσκαλοι Ελληνικών στο Εξωτερικό

Ελπίζω ότι η μικρή αυτή φωνή μιας δασκάλας στη Δανία, θα ενωθεί με άλλες φωνές γονέων, εκπαιδευτικών και ερευνητών σε όλο τον κόσμο, θα φτάσει στα σωστά αυτιά και μία μέρα, θα υποστηριχθούν τα παιδιά με ταυτόχρονη διγλωσσία, οι οικογένειές τους και οι δάσκαλοι/ες τους όπως μας αξίζει 🙂

Με κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό που ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους
Με δασκάλους/ες που είναι επιμορφωμένοι τόσο στη διγλωσσία, όσο και στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας στην οποία καλούνται να διδάξουν

Μέχρι να γίνουν όλα τα παραπάνω, δημιουργήθηκε το γκρουπ Δάσκαλοι Ελληνικών στο εξωτερικό στο facebook με σκοπό την αλληλοϋποστήριξη, την ανταλλαγή ιδεών και δραστηριοτήτων (πετυχημένων και αποτυχημένων) καθώς και τον σχεδιασμός κοινών δράσεων. Αν είσαι δάσκαλος Ελληνικών στο εξωτερικό και δουλεύεις με παιδάκια Ελληνικής καταγωγής στη διασπορά, έλα να ανταλλάξουμε ιδέες και προβληματισμούς!

Αγάπη και χρυσόσκονη,

Χρύσα Οικονομίδου

Βιβλιογραφία – Πηγές

Grosjean, F. (2010). Bilingual: Life and reality. Harvard University Press.

De Houwer, A. (2009). Bilingual first language acquisition. Multilingual Matters.

Καμπανάρου, Μ. (2014). Διγλωσσία Πολυγλωσσία. Η πολυδιάστατη πρόκληση της εποχής.